मौरिससमा रोजगारी अन्त्य: विदेशी कामदारको बिदाइ फाइल

कुन प्रकारको बिदाइको योजना बनाइँदै छ?

• करार पूरा हुनु वा अनुमतिको म्याद सकिनु।: के करार र Work Permit एकै समयमा सकिन्छन्? नवीकरण नगर्ने निर्णयअघि दुवै मिति जाँच्नुहोस्।
• राजीनामा।: के कामदारले आफ्नो निर्णय र प्रस्तावित अन्तिम दिन स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि गरेका छन्? संवाद सुरक्षित राख्नुहोस् र सूचनाको अवधि जाँच्नुहोस्।
• रोजगारी समाप्ति।: कारण के हो र कुन प्रक्रिया लागू हुन्छ? अघि बढ्नुअघि प्रस्तावित कदम मन्त्रालयसँग जाँच्नुहोस्।
• कर्मचारी कटौती वा व्यवसाय बन्द।: के कर्मचारी कटौतीको प्रक्रिया लागू हुन्छ? व्यक्तिगत पत्र दिनुअघि परामर्श र Redundancy Board सम्बन्धी आवश्यकता मूल्याङ्कन गर्नुहोस्।
• स्थानान्तरण वा अस्पष्ट अनुपस्थिति।: के अर्को रोजगारदाताले स्वीकृति खोजिरहेको छ, वा कामदारको ठेगाना अज्ञात छ? यी अवस्थामा फरक प्रमाण र सूचना चाहिन्छ।

सूचना अवधि र अन्तिम तलब कति दिनुपर्छ?

Workers' Rights Act 2019 को दफा 63 ले आफूअन्तर्गत पर्ने रोजगारी अन्त्यका लागि कम्तीमा 30 दिनको सूचना अवधि तोकेको छ। सूचनाको सट्टा पारिश्रमिक दिन सकिन्छ। निश्चित अवधिको करारको म्याद समाप्ति अलग रूपमा हेरिन्छ। रोजगारदाताले रोजगारी अन्त्यको सूचना दिँदा कारण खुलाउनुपर्छ। सूचनाको सट्टा रकम तिर्दैमा बर्खास्तगी उचित थियो भन्ने पुष्टि हुँदैन।

दफा 31 अनुसार सूचनाको अवधि सकिने दिनसम्म, वा अन्य तरिकाले करार अन्त्य हुँदा वा म्याद सकिँदा बाँकी पारिश्रमिक तिर्नुहोस्। तलब, अतिरिक्त कामको भुक्तानी र लागू सुविधाको हिसाब जाँच्नुहोस्। दफा 69(2) अनुसार आप्रवासी वा गैरनागरिक कामदारको निश्चित अवधिका करारको म्याद सकिँदा सेवा समाप्ति भत्ता देय हुँदैन। समयअगावै अन्त्यको छुट्टै मूल्याङ्कन गर्नुहोस्। दफा 72 लागू भए वार्ता र Redundancy Board को प्रक्रिया पालना गर्नुहोस्। तपाईंको अवस्थाका लागि आवश्यक कदम मन्त्रालयसँग पुष्टि गर्नुहोस्।

कामदारको स्वदेश फिर्ती: यात्रा र खर्च कसले बेहोर्छ?

रोजगारदाताले आप्रवासी कामदारको रोजगारी अन्त्य गरी स्वदेश फर्काउन चाहेमा दफा 63(7) लागू हुन्छ। स्वदेश फिर्तीको मितिभन्दा कम्तीमा 20 कार्यदिनअघि रोजगारी हेर्ने मन्त्रालयका supervising officer लाई लिखित सूचना दिनुहोस्। प्रस्थानअघि बाँकी पारिश्रमिक तिर्नुहोस् र कानुनअनुसारका सबै सुविधा भुक्तान भएको सुनिश्चित गर्नुहोस्। यो कामदारलाई दिइने सूचनाभन्दा अलग हो।

मन्त्रालयको फेब्रुअरी २०२६ को जानकारीपत्रअनुसार स्वदेश फिर्तीअघि क्लियरेन्स प्रमाणपत्र (clearance certificate) चाहिन्छ। Private Recruitment Agencies Regulations 2025 को regulation 7(2) अनुसार आउने र फर्कने हवाई टिकटको खर्च रोजगारदाताले बेहोर्छ। छैटौँ अनुसूचीको भाग III, अनुच्छेद 15 ले इजाजतप्राप्त एजेन्सीलाई रोजगारदाताबाट स्वदेश फिर्ती खर्च बेहोराउने जिम्मेवारी दिएको छ। यसमा हराएको भनी रिपोर्ट गरिएका र पछि भेटिएका कामदार पनि पर्छन्। १८ मार्च २०२६ का रोजगारदाता निर्देशिकाअनुसार पनि रोजगारदाताले ती खर्च बेहोर्नुपर्छ। टिकट बुक गर्नुअघि मन्त्रालयसँग व्यवस्था पुष्टि गर्नुहोस्।

Work Permit रद्द गर्ने प्रक्रिया र बसोबास कसरी व्यवस्थापन गर्ने?

जानकारीपत्रअनुसार कामदारको प्रस्थानबारे मन्त्रालयलाई जानकारी दिनुहोस् र Work Permit रद्द गर्न अनुरोध गर्नुहोस्। नवीकरण नगरेमा अनुमतिको म्याद सकिएको एक महिनाभित्र कामदारलाई स्वदेश फर्काउनुपर्ने उल्लेख छ। मन्त्रालय र PIO सँग पहिले नै योजना बनाउनुहोस्। यस अवधिलाई काम जारी राख्ने अनुमति नमान्नुहोस्।

स्थानान्तरणका लागि नयाँ रोजगारदाताले पुरानो रोजगारदाताको आपत्ति नभएको पत्रसहित NELS मार्फत आवेदन दिन्छ। नयाँ रोजगारदाताका लागि Work Permit प्राप्त भएपछि मात्र कामदारले त्यहाँ काम सुरु गर्न सक्छन्। बसोबासको अनुमति PIO ले छुट्टै हेर्छ। कामदारको बसोबास स्थिति, आश्रितमाथिका सम्भावित प्रभाव र प्रस्थान व्यवस्था PIO सँग पुष्टि गर्नुहोस्। अनुमति रद्द हुँदा बसोबासको अवधि थपिन्छ भन्ने अनुमान नगर्नुहोस्।

कामदार काममा आउन छाडे के गर्ने?

हाजिरी, कामदारसँग सम्पर्क गर्ने प्रयास, जवाफ र थाहा भएको स्थानको अभिलेख राख्नुहोस्। अनुपस्थितिलाई मात्र राजीनामा भनेर दर्ता नगर्नुहोस्। दफा 61 का काम छाडेको मान्नेसम्बन्धी व्यवस्था कसरी लागू हुन्छन् भनेर मन्त्रालयसँग सोध्नुहोस्। दबाब दिन कामदारको राहदानी नराख्नुहोस् वा कमाइसकेको तलब नरोक्नुहोस्।

Non-Citizens (Employment Restriction) (Work Permit) Regulations 2017 को regulation 6 अनुसार दुई अवस्थामा immigration officer र Permanent Secretary लाई तत्काल लिखित सूचना दिनुपर्छ। अनुमति भएका कामदार लगातार पाँच कार्यदिनभन्दा बढी बिनास्वीकृति काममा अनुपस्थित छन्, वा रोजगारदाताले दिएको आवासबाट लगातार पाँच कार्यदिनभन्दा बढी हराएका छन्। दुवै अवस्थामा कामदार कहाँ छन् भन्ने रोजगारदातालाई थाहा हुँदैन। जानकारीपत्रअनुसार O.B Receipt को प्रतिलिपि र प्रहरीको छाप भएको विदेशी कामदारको सूचीसहित अनुमति रद्द गर्ने अनुरोध पनि चाहिन्छ। पेस गर्नुपर्ने कागजात मन्त्रालयसँग पुष्टि गर्नुहोस्।

बिदाइ फाइलमा के राख्ने?

1. निर्णयको अभिलेख।: करार, अनुमतिका मिति, कारण, कामदारसँगका संवाद र सान्दर्भिक स्वीकृति सुरक्षित राख्नुहोस्।
2. सूचनाको प्रमाण।: बुझाएको प्रमाण, मन्त्रालयसँगको पत्राचार र कुनै क्लियरेन्स प्रमाणपत्र राख्नुहोस्।
3. तलब हिसाब मिलान।: गणना, विस्तृत हिसाब र भुक्तानी प्रमाण राख्नुहोस्; विवादित रकम छुट्टै देखाउनुहोस्।
4. यात्रा वा स्थानान्तरणको प्रमाण।: अवस्थाअनुसार रोजगारदाताले तिरेका टिकट, प्रस्थानको प्रमाण वा नयाँ अनुमति राख्नुहोस्।
5. प्रशासनिक समापन।: रद्द गर्ने अनुरोध, प्राप्ति पुष्टि र PIO का जवाफ राख्नुहोस्। बाँकी कामको अनुगमन गर्ने व्यक्ति तोक्नुहोस्।

यो सूचीअनुसार आफ्ना अभिलेख व्यवस्थित गर्नुहोस्। कति समयसम्म सुरक्षित राख्ने भनेर मन्त्रालयसँग सोध्नुहोस्। निर्देशिकाअनुसार प्रत्यक्ष भर्तीको अनुमति पाएका रोजगारदाताले भर्ती, छनोट र नियुक्तिसम्बन्धी पूर्ण अभिलेख राख्नुपर्छ। उजुरी गर्ने माध्यममा पहुँच कायम राख्नुहोस्। स्वदेश फिर्तीअघि बाँकी तलब वा अन्य सुविधाबारे दायर भएका वा दायर गर्न चाहेका दाबी जोगाउन उचित कदम चाल्नुहोस्। तपाईंको अवस्थाबारे श्रम तथा औद्योगिक सम्बन्ध मन्त्रालयसँग सोध्नुहोस्।

बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू

सम्बन्धित पृष्ठहरू

• मौरिससमा मानव संसाधन परामर्श
• Work Permit सम्बन्धी मार्गदर्शन
• मौरिससमा विदेशी कामदार नियुक्ति
• विदेशी कामदारका लागि CSG र PRGF

आधिकारिक स्रोतहरू

• Workers' Rights Act 2019, २४ अक्टोबर २०१९, १३ अगस्ट २०२६ का संशोधनसहितको एकीकृत पाठ
• Guidelines for Employers Recruiting a Non-Citizen Worker, १८ मार्च २०२६
• Private Recruitment Agencies Regulations 2025, Government Notice 98, ६ अक्टोबर २०२५ को राजपत्र
• Work Permit: Summary of Main Procedures and Checklist of Documents, फेब्रुअरी २०२६
• Non-Citizens (Employment Restriction) (Work Permit) Regulations 2017, Government Notice 128, २२ जुलाई २०१७ को राजपत्र
• PIO, Residence Permit for Employment, मिति नभएको, अक्टोबर २०२६ मा जाँचिएको